Aannames, plannen en werkelijke reacties. Hoe we onze weg zoeken in de Covid-19 pandemie.

3 juni 2020 | Jeroen Oskam
Aannames, plannen en werkelijke reacties. Hoe we onze weg zoeken in de Covid-19 pandemie.<

Sinds maart is Hotelschool The Hague een groot aantal onderzoeken gestart naar de Covid-crisis. Op welke termijn is een herstart van het toerisme te verwachten? Gaan we terug naar vroeger of zullen toeristen op dezelfde manier willen reizen? Gaan gasten hotels en andere accommodatie meer op criteria als hygiëne beoordelen? Is de crisis het einde van Airbnb? Hoe kunnen restaurants deze periode overleven? Staat een crisis als deze nog vaker te gebeuren?

Veel mensen hebben een mening over wat er zal gebeuren, maar wat kunnen we zeggen over de afgelopen maanden? Waarom waren we zo onvoorbereid? Hoe moeten we de keuzes die gemaakt zijn evalueren? En wat betekent dit voor de komende periode? In dit discussiestuk (klik om te downloaden) probeert Jeroen Oskam antwoord te geven op deze vragen. Het doel is niet zozeer kritiek te geven op de gemaakte keuzes, maar om te kijken welke rol onze aannames hebben gespeeld, en in hoeverre onze verwachtingen voor de toekomst bevestigd worden door de ontwikkelingen.

We leken overvallen te worden door de pandemie, maar plannen voor een dergelijke catastrofe lagen al lang klaar: alle landen over de hele wereld waren door de WHO gevraagd ze voor te bereiden. Die plannen beginnen vanuit bepaalde aannames, en hier ging het al gelijk mis: de meeste plannen verwachtten een griep-epidemie. Een influenza virus gedraagt zich echter anders dan een Corona-virus: een van de verschillen is dat het andere bevolkingsgroepen treft. Griep verspreidt zich onder jongeren en de werkende bevolking, terwijl ouderen vaak immuniteit hebben opgebouwd. Daarmee hangt griep sterk samen met schoolseizoenen.

In de twintigste eeuw zijn er drie grotere griep-pandemieën geweest: de Spaanse griep in 1918-1919, de Aziatische griep in 1957 en de Hong Kong griep in 1968-1969. Elke keer dat dit gebeurde was de economische impact kleiner (respectievelijk: -4,8% BNP wereldwijd, -2,0% en -0,7%). Het ligt voor de hand te veronderstellen dat daardoor de verwachting was dat de effecten beheersbaar waren. Nog in 2006 voorspelde een studie in opdracht van de Europese Commissie een BNP-daling van slechts -0,75%, met daarna een snel herstel in geval van een griep-pandemie.

Een dergelijke pandemie zou heel anders zijn verlopen dan we nu hebben gezien. De officiële plannen gingen er vooral van uit dat regeringen de kalmte onder de bevolking moesten bewaren. Het leven zou zoveel mogelijk doorgaan, en de economische problemen zouden volgens de plannen vooral veroorzaakt worden door arbeidsuitval: mensen die door ziekte of sterfte niet meer aan het arbeidsproces konden deelnemen. Nogmaals, griep treft niet zozeer ouderen maar juist de beroepsbevolking: ook al zou alles erop gericht zijn de economie draaiende te houden, dit zou niet altijd mogelijk zijn. Zo verwachtten de Britse plannen dat in het zwaarste stadium van de pandemie niet meer alle winkels en scholen open zouden blijven…

Met andere woorden, de plannen gingen in de richting van de Zweedse reactie. Lockdowns werden niet voorzien; het economisch leven zo juist zo veel mogelijk moeten doorgaan. In de werkelijke situatie was het echter noodzakelijk de bevolking te doordringen van de ernst van de situatie om de lockdown maatregelen en de vereiste gedragsverandering —social of physical distancing— mogelijk te maken. Maar de angst die dit opriep droeg ook bij aan een ongekende val van het consumentenvertrouwen.

Hieruit kan niet zonder meer geconcludeerd worden dat de genomen maatregelen niet de juiste waren. Maar het is wel belangrijk te onderzoeken waarom geheel andere keuzes zijn gemaakt in deze crisis. Toekomstige historici zullen moeten onderzoeken of dit gerechtvaardigd was door de grotere dreiging, in vergelijking met influenzavirussen, van Covid-19. Een andere mogelijkheid, die wordt gesuggereerd in dit discussiestuk, is dat de toon werd gezet door de maatregelen die China in Wuhan had genomen. Vasthouden aan de oorspronkelijke plannen zou in vergelijking daarmee als een onverantwoordelijke onderschatting van de situatie worden ingeschat.

In het geval van een griep-pandemie wordt een tweede en eventueel zelfs een derde golf waarschijnlijk geacht. Deze golven zullen ernstiger zijn omdat het virus niet meer geconcentreerd op één plek, maar verspreid zal opduiken. Een vrij recente Amerikaanse studie concludeerde zelfs, dat in een tweede golf de aanvoerlijnen door zieke en overleden werknemers zodanig verstoord zouden raken, dat delen van het land zonder voedsel en medicijnen zouden raken. In dat geval werden voor de Verenigde Staten rampzalige hongersnoden en medicijnentekorten voorspeld.

Het valt te bezien of dergelijke voorspellingen gebaseerd op onze kennis van influenza-virussen ook in deze situatie zullen opgaan. De economische schade is echter al aanzienlijk, en het discussiestuk verwacht dan ook geen snel herstel: alleen al voor de luchtvaartsector wordt de duur van het herstel op vijf jaar ingeschat. Naast een kaalslag in het midden- en kleinbedrijf, die vooral onze sector hard zal raken, worden ZZPers, mensen met tijdelijke contracten en mensen zonder financiële buffers hard getroffen door de crisis.

Critici van de corona-lockdown hebben gewezen op de gezondheidseffecten van een economische crisis: is het middel niet erger dan de kwaal? Een blik op de wetenschappelijke literatuur toont opmerkelijk genoeg aan dat deze zorg niet op feiten berust. Kort door de bocht kan gezegd worden dat werken niet erg gezond is: in een economische crisis dalen sterftecijfers omdat er minder verkeers- of arbeidsongevallen optreden, mensen tijd hebben om te bewegen en in een vroeg stadium naar de dokter te gaan als ze zich ziek voelen. Werkloosheid is wel slecht voor de geestelijke gezondheid: een stijging van de werkloosheid met één procent gaat gepaard met een stijging van het aantal zelfmoorden met 0,5 procent. Hoewel deze cijfers wijzen op een enorme tragiek, staan ze nauwelijks in verhouding met die van Covid-slachtoffers: de jaarlijkse zelfmoordstijging zou overeenkomen met de dagelijkse sterfte tijdens de Covid-piek.

Of de gemaakte keuzes nu terecht waren of niet, zij hebben het startpunt bepaald voor verdere ontwikkelingen die waarschijnlijk niet erg rooskleurig zullen zijn. Het discussiestuk verwacht een langzaam en slechts gedeeltelijk herstel. De lasten van de crisis zullen weinig gelijk verdeeld zijn. Vooral de horeca kent veel bedrijven die gevoelig zijn voor dalingen in het consumentenvertrouwen. Als de vraag zich op langere termijn herstelt, is het denkbaar dat veel kleine zelfstandige bedrijven voorgoed zijn verdrongen.

Over de auteur

Onderzoeker Jeroen Oskam is als Director Research Centre verbonden aan Hotelschool The Hague. Oskam doet veel onderzoek naar massatoerisme op internationaal niveau en de gevolgen daarvan. Hij schreef onder andere het boek ‘The Future of Airbnb and the Sharing Economy’.

Blijf je graag op de hoogte?

Twee keer per week het actuele en relevante hotelnieuws in je mailbox? Schrijf je hier in voor onze digitale nieuwsbrief en blijf op de hoogte.

Schrijf gratis in voor de nieuwsbrief

Twee keer per week alle hotelupdates

Overig nieuws

Columns Blog
Blog Gijs Hendrikx: opgedroogde tranen

En dan vermindert de sneltreinvaart en staan de voertuigen plots stokstijf stil. Corona heeft toegeslagen en dat heeft tot op de dag van vandaag een enorme impact op de totale horecabranche. We kenden in ons Theaterhotel in Venlo vóór het coronatijdperk alleen maar groei en dat stopt v...

Branded Content Coronacrisis
In jouw hotel voelen gasten en medewerkers zich veilig, toch?

Bij binnenkomst in een hotel bepaalt de gast of hij zich comfortabel en op zijn gemak voelt. Dat gaat allemaal vanzelf en is een gevoelskwestie. Natuurlijk speelt hierbij de receptioniste een belangrijke rol. Een glimlach, een luisterend oor, zakelijk maar toch vriendelijk, het helpt allemaal mee. ...

Economie Coronacrisis
Vooral horecaondernemers maken zich zorgen over voortbestaan onderneming

Het vertrouwen in het voortbestaan bij de huidige economische situatie is in juni in nagenoeg alle sectoren van het niet-financiële bedrijfsleven toegenomen. In de meeste sectoren dacht meer dan de helft van de bedrijven in juni minstens nog een jaar te bestaan. In mei was dit nog alleen in de ...

Toerisme Coronacrisis
Nederlanders willen weer op reis volgens verzekeraars

De Nederlandse reislust komt weer terug. Na de uitbraak van corona liep het aantal afgesloten reisverzekeringen fors terug. Maar juni liet een ommekeer zien. Uit een analyse van Independer blijkt dat er in juni driemaal meer reisverzekeringen werden afgesloten dan in mei. Maar mensen lijken het wel ...

NH Hotels
Sporten in stijl in nhow Amsterdam RAI en nhow Rotterdam

De Nederlandse nhow hotels, onderdeel van het lifestylemerk vanNH Hotel Group, zijn een samenwerking gestart met sportplatform OneFit. Vanaf 7 juli kunnen er in nhow Rotterdam door OneFit members diverse sportlessen gevolgd worden, waaronder yoga en Pilates lessen. Bij nhow Amsterdam RAI zullen de l...

Columns
Column Tanja Seegers: Het C-woord

Obeying the rules… Zo ben ik grootgebracht. En dat ging me de eerste zes weken van de quarantaine erg goed af. Na de persconferentie van 15 maart waarin de ‘slimme lockdown’ van Nederland werd aangekondigd, heb ik me - zij het eerst nog beduusd - volledig geschaard achter de besli...

Meer nieuws

Schrijf gratis in voor de nieuwsbrief

Twee keer per week alle hotelupdates

Lees Nu
Columns Sander Allegro
Nieuwsbrief ontvangen

Copyright 2020 - Uitgeverij PS

Uitgave door: