Dit artikel gaat over het ontwerpen van inclusieve, gastvrije plekken. Niet zozeer een hotel, maar een buurt, stad, de omgeving. We kijken naar de openbare ruimte als essentiële en verbindende schakel. Hoe ontwerp je openbare ruimte, die daadwerkelijk gastvrij én inclusief is?
Gupta, Yadav en Nayak doen een uitgebreide literatuurstudie en behandelen de ‘universal design’ ontwerpprincipes. Zij ontwikkelen een theoretisch kader en criteria voor inclusiviteit.
Vanuit een focus op India formuleren ze algemene conclusies en aanbevelingen, die helpen bij het bewust inclusief ontwerpen van gastvrije plekken.
Openbare ruimtes vormen een essentieel onderdeel van het stedelijk leven. Ze ondersteunen sociale interactie, recreatie, culturele expressie en dragen bij aan zowel fysieke als mentale gezondheid. Daarnaast spelen ze een belangrijke rol in het bevorderen van gemeenschapsgevoel en participatie. Ondanks deze cruciale functies zijn veel openbare ruimtes wereldwijd nog steeds onvoldoende toegankelijk voor diverse gebruikersgroepen, zoals mensen met een beperking, ouderen, kinderen en economisch kwetsbare groepen. Dat komt onder meer door fysieke barrières, gebrekkige beleidsimplementatie en een gebrek aan inclusieve ontwerpstrategieën.
Een centraal concept in het verbeteren van toegankelijkheid is ‘universal design’. Dit principe richt zich op het ontwerpen van omgevingen die door iedereen gebruikt kunnen worden, zonder dat aanpassingen achteraf nodig zijn. In tegenstelling tot traditionele benaderingen, waarbij toegankelijkheid vaak pas na de bouw of aan een al bestaande service wordt toegevoegd, integreert ‘universal design’ inclusiviteit vanaf het begin in het ontwerpproces. Hierdoor verbetert voor allerlei gebruikers niet alleen de toegankelijkheid, maar ook de algehele beleving, sociale integratie en mentale gezondheid.
Internationale voorbeelden laten zien dat inclusieve openbare ruimtes haalbaar en effectief zijn. Steden zoals Kopenhagen, New York en Singapore hebben succesvolle projecten gerealiseerd waarin toegankelijkheid centraal staat. Deze projecten combineren fysieke toegankelijkheid met aantrekkelijke en functionele ontwerpen; en daarmee dragen die bij aan sociale inclusie en economische vitaliteit.
Belangrijk is dat inclusiviteit verder gaat dan alleen fysieke toegankelijkheid. Het omvat ook sociale, culturele en economische dimensies, evenals de veiligheid, betaalbaarheid en levendigheid van een ruimte. Een inclusieve openbare ruimte is uitnodigend, comfortabel en bruikbaar voor verschillende groepen, en biedt mogelijkheden voor uiteenlopende activiteiten. Onderzoek toont aan dat toegang tot kwalitatieve openbare ruimtes bijdraagt aan een betere gezondheid, vermindering van stress en een groter gevoel van welzijn en verbondenheid. Mensen met toegang tot groene en open ruimtes rapporteren bijvoorbeeld een hogere levenskwaliteit en meer sociale betrokkenheid.
Belangrijke knelpunten m.b.t. inclusieve open ruimtes zijn:
- Inconsistent beleid en gebrek aan handhaving;
- Onvoldoende betrokkenheid van gebruikers bij ontwerp;
- Ongelijkheid in toegang tot openbare ruimte – hoe makkelijk hebben verschillende groepen toegang?
- Fysieke en sociale barrieres.
De studie benadrukt dat inclusieve openbare ruimte vraagt om:
- Toepassen van universal design, bewust ontwerpen voor toegankelijkheid en beleving door iedereen;
- Participatie, betrekken van de gemeenschap tijdens het ontwerp;
- Inzet van technologie (zoals navigatie-apps);
- Aandacht voor veiligheid, diversiteit en duurzaamheid; zodat openbare ruimtes eerlijk verdeeld zijn over verschillende wijken en bevolkingsgroepen.
Om inclusiviteit te meten en te verbeteren, stellen de onderzoekers de volgende criteria voor: fysieke toegankelijkheid (zoals drempelvrije paden en toegankelijke voorzieningen), sociale en culturele inclusie, duidelijke bewegwijzering, veiligheid, participatie van de gemeenschap, multifunctionaliteit en milieuduurzaamheid. Deze factoren samen bepalen in hoeverre een openbare ruimte daadwerkelijk inclusief is.
De studie benadrukt dat inclusiviteit een integraal onderdeel moet zijn van stedelijke planning en ontwerp, van de eerste conceptfase tot het beheer op lange termijn. Dit vereist nauwe samenwerking tussen overheden, ontwerpers, beleidsmakers, technologische ontwikkelaars en de gemeenschap. Daarnaast zijn sterke beleidsmaatregelen, adequate financiering en effectieve implementatie cruciaal. Technologie en slimme stadsinitiatieven bieden extra kansen om toegankelijkheid te verbeteren, maar moeten worden aangepast aan de lokale context.
Inclusieve openbare ruimtes dragen niet alleen bij aan sociale rechtvaardigheid, maar ook aan duurzame en veerkrachtige steden. Door gezamenlijke inspanningen van alle spelers in de stad (hotels, buurten, ondernemers, inwoners, bezoekers, beleidsmakers) kunnen steden openbare ruimtes creëren die daadwerkelijk toegankelijk, bruikbaar en waardevol zijn voor iedereen.
Een mooie en belangrijke uitdaging voor hotels en andere spelers in de gastvrijheidsindustrie om bij te dragen aan – en zich te verbinden met - echt inclusieve plekken.
Bron:
Gupta, A., Yadav, M., & Nayak, B. K. (2025). A systematic literature review on inclusive public open spaces: Accessibility standards and universal design principles. Urban science, 9(6), 181. https://doi.org/10.3390/ urbansci9060181
Over de auteur
Jan Huizing is strategie-expert en docent Business Transformation bij Hotelschool The Hague. Recente publicatie: Huizing, J. (2025). The Social Hub: Hotels and Community, Exploring Strategies. Journal of Hospitality & Tourism Cases: An International Case Journal, 0(0).
